Senin, 29 Oktober 2012

UDER dengan BAKEI


UDER dengan  BAKEI

Narai nupi Der? kuan kawan bakei dengn Uder (maaf amon tege je sama aran). Nupi "mamisi" kuan Uder. Are dinunlah kuan kawan bakei. Are kuan Uder. Haw, narai umpae Der? Umpan karam kanain manuk! Narai umpae Der? Umpan karam kanain manuk! Kuan Uder.

Narai umpae Der? Jajuan kea kawan bakei kau misek (awi denge-dengen). Narai umpae Der? Rise nda Uder, kau. "Umpan karam kanain keton kau!!!!" Parise itah ih kuan Uder.  Te, palus sangit kawan bakei kau mahining umpan kanain bakei. Itah manawae-mamasung akae Uder kau, kuan kawan bakei. Te kawan bakei manawan-mamasung Uder palus narasat (injarat) hung upun hejan human kawan bakei.

Sawah andau, misik kawan bakei, palus manalih Uder, hung upun hejan. "Narai nupi Der?" Ehz! Pea itah tau nupi hung penda tuh, sadingen - sangengem, kaput - pijem." Ayu mindah Uder kau akan salasar huma. Ye kawan bakei mindah Uder akan salasar human kawan bakei. Sampai andau kaput bakei batiruh. Tampalawei, misik palus misek Uder tinai. "Narai nupi Der?". Mahin dia tau manupi hetuh, are kare nyamuk-rangit. Ye kah? kuan bakei. Amon kalute nauh Uder tiruh hung huma ih, mangat ie manupi bahalap. Ye, singkat kesah. Uder batiruh hung huang huma.

Andau sawah uras misik. Palus kawan bakei misek tinai : "Narai nupi Der? Tamam nupi kuh kuan Uder. Aku manampayah are bua "sangalang", metuh masak maripu, lenda-lendang. Has, ayu itah manalih kuan kawan bakei. Ye palus ewen manalih batang sangalang je mamua nah. Pas kea kebetulan puna rahat kasak. Te kawan bakei kau rami mandai batang sangalang palus kuman bua sangalang.

Haw, laku akang ku, kuan Uder dengan kawan bakei. Jatun tahu-tahu ih kawan bakei kau. Asik kuman sangalang hung hunjun tarok kayu. Haw, wal, nduruh akang isut barangai. kuan Uder, masi arepe. Jatun paduli kea kawan bakei kau.

"Upak" gin barangai ih kuan Uder (masi arep). ehm! khorzzz !! kuan bakei : "UPAR" gin mangarrr.....  (maksud : upak gin mangat). Lalehan katulas kawan bakei kau, sampai upak mahin dia manenga. "Jewu ewen keme, kuan Uder hung ateie".
Ye pas andau jewu tinai kawan bakei mandai batang sangalang, awi magun are tisae. Uder deruh hung upun kayu sangalang, manampunan kayu, palus mantukan apui. "Haw! narai gawim Der hung penda kau? kuan bakei.

“Mantukan apui, awi are nyamuk-rangit.” Pelep der, pelep!!. Dia tahu-tahu ih uder, "hapa kuh mambuhau nyamuk - rangit. kuan Uder, “Ara..... der....... ara..... ara....... derrrrrr....... saseken asep ikei tuh, Ela je mahara, jajuan ih Uder mandahang  kayu te.
Apui kau banda-bandam, manyarap batang kayu sangalang. Haranan kalasut, dim dam kawan bakei manjatu akan apui je banda-bandam, ye lepah uras kawan bakei matei bakehu. "Akan ewen keme angate kuan Uder, lalau kisit ewen, sampai upak mahin dia manenga."

Kawan bakei uras matei, je mandai kayu sangalang, batisa ije kungan je metuh batihi. “Leha-leha katulas uder kuan bakei je balihi melai huma dengan indu Uder.

Narai kuwam nah?” (kuan indu Uder), “leha katulas Uder,  "tukep hetoh dia ku hining" (kuan indu Uder). "Leha katulas Uder?    "Tukep hetuh, dia ku mahining.   Ye indu bakei kau sasar tukep dengan indu Uder.  “Tukep...tukep hetuh...dia ku hining auh , sasar tukep ih bakei kau nah ...”tok!!” catok awi indu Uder langkuwang urung bakei kau nah,  ye urung bakei je lemes, palus hadari indu bakei bara huma te.... palus ie manak intu parak kayu. Awi te bakei dengan kalunen dia tau pakat sampai andau tuh.

LEPAH

RIMAE :

Itah tuh belum harus tau batarima kasih dengan oloh, ela lalau kabukih, itah harus tau halaku-hatenga, awi panatau dia imbit matei kea. Parentah Hatalla : keleh itah sinta oloh kilau arep kabuat. (Baca : Amsal 11 : 24-25; Mat. 6 : 19; Mat 22:37-40 ; Kis Rasul 20 : 35 dst)

SANGUMANG TULAK MANDOP

"SANSANA MAGAH TIRUH"

Hung sinde andau Sangumang tulak mandup, sana sampai parak kayu, palus mangang ih asun Sangumang te. Sangumang menyeneh auh pangang asue te puna pangang patahan metu.  “Ye te!!!,kuan itung Sangumang. “Patahan asungku. Balalu Sangumang manyelek panggang asue nah. Sakalinya, asun Sangumang mangang ‘batang kayu’. Sene-seneh Sangumang narai kira-kira je angang asue te. Salenga tara hining bara hujun kayu, bara dawen kayu je ramba te auh ganan kayu :

“Tung Putang Patung.....Mamantu Edan Putang....Sadedem Dawen Sindai.......” (kuan taluh ganan kayu)...... palus tumbah auh Sangumang rangka-rangkah : “Pantu Gaha-gaham.....”

Salenga baduruh kare dawen kayu kau, rawu-rawu. Palus tege tinai auh kilau endau :

“Tung Putang Patung.....Mamantu Edan Putang....Sadedem Dawen Sindai.......” (kuan taluh ganan kayu)...... palus tumbah auh Sangumang rangka-rangkah : “Pantu Gaha-gaham.....”

Salengan baduruh kare “lilis lamiang”, tege tanai auh te :

“Tung Putang Patung.....Mamantu Edan Putang....Sadedem Dawen Sindai.......” (kuan taluh ganan kayu)...... palus tumbah auh Sangumang rangka-rangkah : “Pantu Gaha-gaham.....”

Baduruh dip-dap kare garantung gandang, halamaung, balanga. Limbas te benyem auh ganan kayu nah, asun Sangumang tende kea mangang. Ye, Sangumang palus mamutik, kare lilis, lamiang garantung gandang, halamaung, balanga, ie buli mimbit kare panatau te.

Tara hining ‘maharaja’ basa Sangumang jari oloh je tatau, sana limbah mandup. Ye, maharaja maja, misek Sangumang, narai bukue sababe ie salenga tatau.

“Oiii, akengku Sangumang”!! kuan maharaja. “bara kueh kare panatau panuhanmu, Sangumang salenga bo, are metuh tuh??” “O, panatau taliau ‘apangku’ huran”. kuan Sangumang.

“Tanjarum ..!” kuan maharaja. “Tawangku, taliau apangmu bihin kati kare panatau ah”. “Boh! kuan Sangumang, “Harungku mukei ah”.  Teraii!! tanjarum! Ander ih akangku. Mapai ikau dia handak mander, eweh je aku, eweh je apangmu, taluh ikei pahari ih, ikau nah akengku. “Yoh, ma kuan Sangumang” (tamam kea maharaja mangatau atei Sangumang).

Ye, palus ander Sangumang akan maharaja, basa ie dinun panatau te, metuh ie mandup akan himba.

“Amun kilau te, aku minjam asum, ake”. Kuan maharaja.

Ye, tulak kea maharaja kau, mimbit asun Sangumang, mangguang eka kayu je tege ganae nah.

Pea kahureh. Palus mangang asu te manaharep kayu je ramba kau nah. Dia sabar maharaja palus talih upun kayu te. Tege kea auh ganan kayu te :

“Tung Putang Patung.....Mamantu Edan Putang....Sadedem Dawen Sindai.......” (kuan taluh ganan kayu)...... palus tumbah auh maharaja nyari-nyaring : “Pantu ndaiii!!!!....”

Narai taluh ati... ampie lague sangit ‘kambe taluh’ dengan maharaja, palus mansuluh lengen taluh, manjijit urung maharaja. Ye, palus panjang urung maharaja sampai salawi depe kambue.

Ye, maharaja buli kahumae, parak mihir urunge, sambil manyarenan kahawen tuntang kapehee. “Ayu, talih Sangumang kanih (kuan maharaja dengan Langgir (sawan maharaja), ‘mangat Sangumang manantamba aku.” kuan maharaja dengan Langgir.

Sana sampai human Sangumang. “Dohop ake ku Sangumang, mamam kanih pehe urunge. awi mandup male...njijit kambe urung mamam kanih.” kuan langgir.

Balalu kea tulak Sangumang talih eka maharaja. Haw!! buhen ikau nah ma..!” kuan Sangumang. “Ye njijit kambe urungku tuh, awi aku manyewut “pantu ndaii!!!” “Dohop aken, nantamba akangku urung ku tuh.” Jatun ati pangatawangku ma” Kuan Sangumang. “Terai tanjarum aken. Tawangku taluh je pelai taliau apangmu”. kuan maharaja. “Jatun ma”. kuan Sangumang.

“Ela aken ela.....” pasi aku mamam tuh..” kuan maharaja.
“Kareh aku manenga akam bawi jahawen”. kuan maharaja dengan Sangumang.
“Akan narai ku ma. Akan sawangku, lalau kare; Akan jipenku, ewen te betau ku” kuan Sangumang.

Amun kilau te, “kareh aku manenga akam “Putir Busu” kuan maharaja.
“Haw, tutu nah ma..?” kuan Sangumang.
“Yoh, puna tutu, aku hajanji dengam.” kuan maharaja.

Ye, palus Sangumang mimbing tapakan urung maharaja, palus nyalintik Sangumang. Tap!! salenga tarengkeng urung maharaja, masu-masut Sangumang urung maharaja, palus keleh. (tamam kea pangatawan Sangumang).

“Tuh, ma, utang janji, bayar janji, aku managih janji mama.” kuan Sangumang. “Yoh ken, ingatku ih.” Ye, maharaja manalih Putir Busu, “O, anak apangmu tuh jari bajanji dengan Sangumang amun ie mampakeleh urungku, ikau akan indu sawae.” kuan maharaja dengan Putir Busu. “Ayu anak natap arepmu, ikau umba Sangumang.

“Te apa.... (kuan Putir Busu), palus aku ih ekae.” Punae anak. Puna auh ku bihin kea dengan taliau apang Sangumang, puna ikau akan sawan Sangumang. Tuh janji tatap ilalus.

“Yoh, ih, amun kilau te”  kuan Putir Busu (puna Putir Busu handak kea dengan Sangumang je bakena balinga).

LEPAH KESAH.

Peteh Kesah tuh :

1. Keleh manumun taladan Sangumang, uluh je sabar, randah atei, dia bajuhu (dia sombong) tau mandinu rajaki hai. dia badaham, handak mandohop oloh kea.

2. Ela kilau maharaja, lalau kakuhu (serakah), madu kadaham manggau panatau kalunen. Kutak pander kasar (dia sanunuh) tuntang dia sabar. Ela je rajaki, malah sundaue kapehe tuntang kahawen.

ALAU MAMPATEI IJIN

ALAU DENGAN ANDIE TULAK NYAMBULUT

Hung zaman huran tege due hampahari belum kabuat malai saran lewu, yete Alau ewen ndue andie. Sinde katika Alau ewen ndue andie tulak manyambulut burung, manggau akan balut ewen ndue. Sana sampai parak kayu, Alau hamau dengan andie. "Ikau mentai melai hetuh helu aku manggau kayu je balap akan jarau.

Alau tanju-tanjung, sambil manggau hung kueh eka je bahalap eka mamasang sambulut. Sakalinya, Alau te hayang, awi taluh. ie namput ijin, palus ie patei awi ijin.

Andi Alau tahi tutu mentai kakae, palus jatun dumah. Balalu ie mananjung kea manggau kakae Alau, sambil mantehau kakae. "Ooiii... aka Alau buli ndai.... hung kueh ikau nah aka...?" kuan andi Alau. Jadi ih nyambulut, andau jadi kaput. Are dinun burung mahin dia ulih kue kumae kea. buli ndai ka..!!"

Metuh andi Alau manajung, salenga tege ije kapantis dahan Alau. “Nah, kuan andi Alau, matei kaka ku tuh awi ijin. tege ije kapantis dahae tuh.”

Ye, andi Alau kau, manatum, managis dahan kakae, sambil ie hamau, mangitap dahan kakae nah :

“TAP, KITAPI....”  mudahan belum kaka ku  Alau..!” (kuan andi Alau), rinyu-rinyut lembut tunjuk Alau.

“Nah! lembut tunjuk aka ku Alau kuan andi Alau.

“TAP, KITAPI....” mudahan belum kaka ku Alau...!” (kuan andi Alau tinai), rinyu-rinyut lembut lengan Alau.

“Nah! lembut lengen aka ku Alau kuan andi Alau.

“TAP, KITAPI....” mudahn belum kaka ku Alau...!” (kuan andi Alau tinai), gere-gerek bitin Alau lembut. Kute hante-hante, sampai uras lembut hapus biti bereng Alau, balalu belum tinai Alau je matei nah, bara ije kahantis dahae.

“Haw!! Narai mawi ikau nah aka?” kuan andi Alau dengan kakae. Ye, Alau bakesah dengan andie, basa ie jari namput ijin palus impatei awi ijin.

Has... kue mambaleh, manyarang human ijin kanih kuan andi Alau, patuh iye barangai mampatei itah ulun kalunen.

Ye, nduan singkat kesah. Alau ewen ndue andi tulak mangguang human ijin, palus manggau “bakam” tahasen ijin (bakam = sarangan /kilau guci). Manumun kesah, ijin kau tege bakam tahaseng je ilihi hung humae, jadi ijin dia tau matei, kecuali amun musit bakam tahasenge)

Ampie lague, katawan ijin, pandumah Alau ewen ndue andie ka human ijin.... Palus nya-nyahai bara kejau auh sama kilau riwut barat, dim-dam, dumah ijin te.  Sana nampayah ijin dumah palus ih Alau ewen ndue andie hadari..... Ijin mangguang ewen ndue.....

"Heiii..!! tende ketun ndue.... ketun bahanyi tame huma ku...!!!!” kuan ijin. Dari picing, bantap baning, Alau ndue andie...... handak jake ewen ndue awi ijin. Sana tukep palus, Alau mantajuk bakam tahaseng ijin nah, palus ie mamusit bakam tahaseng ijin. “Prak!!”   Gum!!! balihang palus ijin kau.... dim-dam sinde kare batang kayu pelek pelekkan..... balalu matei ijin te.

Alau ewen ndue andi buli kahuma, dengan kasalawah atei, awi jari salamat bara ijin.

LEPAH KESAH

RIMAE :
1. Ela lalau nantumba taluh gawi, sasadang ih. Are oloh bagawio dia katawan kaput balawa, dia katawan tikas sarae awi handak manggau panatau kalunen. Rende-rendeng, pambelum baya sinde bewei, amun Alau jete baya kesah, katabarungan tau belum tinai.

2. Itah ulun kalunen jatun ‘bakam’ tahaseng kilau ijin. Tapi amun bapusit mahin matei kea.

3. Itah patut halajur basyukur tagal pambelum tuntang rajaki je nenga Hatalla akan itah. Panatau je barega te “kasanang atei”